رؤیای دیرینهی دانشمندان برای ساخت نسخهای دیجیتالی از مغز انسان، اکنون از یک ایده علمی-تخیلی به یک پروژه اجرایی تبدیل شده است. اخیراً یکی از محققان سابق دانشگاه MIT اعلام کرده است که ما بالاخره به «نقشه راه» دقیق برای شبیهسازی مغز دست یافتهایم.
مسیر تکامل: از کرم تا مغز انساناین پروژه بلندپروازانه، مانند نقشهبرداری از یک کلانشهر پیچیده است. دانشمندان کار خود را با بررسی مغز بسیار سادهی یک «کرم» (با تنها ۳۰۲ نورون) آغاز کردند، سپس موفق به بازسازی مغز «مگس میوه» شدند و حالا هدف نهایی، شبیهسازی مغز شگفتانگیز انسان با ۸۶ میلیارد نورون است.
آیا این رویا دستیافتنی شده است؟سه تحول تکنولوژیک بزرگ، بنبستهای قدیمی را شکسته و این مسیر را هموار کردهاند:
- تصویربرداری با وضوح فوقالعاده : نسل جدید میکروسکوپها امکان عکاسی از جزئیترین ذرات و اتصالات مغزی را با دقتی بینظیر فراهم کردهاند.
- پایش عملکردی مغز : دانشمندان اکنون میتوانند نحوه جابهجایی پیامهای عصبی را در موجودات زنده (مانند ماهیهای جوان) بهطور کامل رصد و ثبت کنند.
- ظهور ابرپردازندهها : پردازندههای گرافیکی قدرتمند (GPU) امروزی، توانایی اجرای مدلهای پیچیده زیستی را پیدا کردهاند که پیش از این غیرممکن بود.
کاهش هزینههاپیشرفت علم باعث شده است که هزینهی نقشهبرداری هر «نورون» به شدت کاهش یابد. این مبلغ از ۱۶,۵۰۰ دلار (معادل حدود ۳ میلیارد تومان) برای هر سلول، به تنها ۱۰۰ دلار (حدود ۱۸۵ میلیون تومان) رسیده است؛ تغییری که مقیاسپذیری این پروژه را از نظر اقتصادی ممکن میکند.
چالش اصلی: قدرت سختافزاری یا حجم دادهها؟برخلاف تصور بسیاری، مانع اصلی ما کمبود قدرت محاسباتی نیست. در واقع، ابرکامپیوترهای فعلی در برخی آزمایشگاههای بزرگ هوش مصنوعی، همین حالا هم قدرت کافی برای پردازش این حجم از اطلاعات را دارند.
چالش اصلی، «زمان» و «استخراج دادهها» است. مغز انسان بهقدری پیچیده است که بایستی صدها میکروسکوپ پیشرفته طی چندین سال بهصورت شبانهروزی فعالیت کنند تا بتوانند تمام اتصالات و گیرندههای عصبی را نقشهبرداری کرده و این اقیانوس اطلاعات را برای شبیهسازی آماده کنند.