بیش از سه سال از معرفی ChatGPT میگذرد؛ محصولی که هوش مصنوعی مولد را از آزمایشگاهها و محافل تخصصی به زندگی روزمره میلیونها نفر آورد. از آن زمان تاکنون، این چتبات از یک ابزار نوآورانه به بخشی از گردش کار برنامهنویسان، پژوهشگران، دانشجویان و کاربران عادی تبدیل شده است. حالا شواهد حاکی از آن است که اوپنایآی قصد دارد فصل تازهای را آغاز کند؛ فصلی که در آن ChatGPT دیگر فقط یک دستیار شخصی نخواه بود و قرار است جای خود را در فضایی مشترک با خانوادهها نیز باز کند.
نخستین نشانه این تغییر، انتشار آگهی استخدام یک مدیر محصول (Product Manager) در سانفرانسیسکو است. مسئولیت این مدیر، طراحی و توسعه تجربه کاربری محصولات اوپنایآی برای خانوادهها، والدین، مراقبان و سالمندان خواهد بود. در آگهی استخدام تأکید شده است که متقاضی باید سابقه طراحی محصولات ویژه خانوادهها و کار روی سرویسهایی را داشته باشد که اعتماد و ایمنی کاربران در آنها اهمیت بالایی دارد.
اوپنایآی به درخواست رسانهها برای اظهار نظر درباره این آگهی پاسخی نداده است، اما همین استخدام، از تغییر مسیر این شرکت خبر میدهد.
ChatGPT از یک ابزار فردی فراتر میرود
تا همین اواخر، ChatGPT بیشتر بهعنوان دستیاری برای افزایش بهرهوری فردی شناخته میشد؛ ابزاری برای نوشتن، برنامهنویسی، تحلیل داده یا پاسخ به پرسشها. اکنون اما نگاه اوپنایآی فراتر رفته و نشانهها حاکی از آن است که این شرکت میخواهد ChatGPT را به فناوریای تبدیل کند که چند نفر بتوانند در قالب یک خانواده از آن استفاده کنند.
رسیدن به چنین هدفی صرفاً با اضافه کردن چند قابلیت جدید ممکن نیست. اگر قرار باشد یک خانواده بهطور مشترک از این محصول استفاده کند، باید از همان ابتدا نیازهای کودکان، والدین، سالمندان و ملاحظات ایمنی در طراحی آن لحاظ شود.
این مسیر برای صنعت فناوری چندان ناآشنا نیست. گوگل، اپل و متا نیز پس از گسترش محصولات خود، امکانات خانوادگی را به سرویسهایشان اضافه کردند. تفاوت اینجاست که هوش مصنوعی صرفاً محتوایی را نمایش نمیدهد یا فرمانی را اجرا نمیکند؛ بلکه وارد گفتوگو با کاربر میشود و همین موضوع، مسئولیت شرکتهای سازنده را سنگینتر میکند.
ترکیب کاربران ChatGPT در حال تغییر است
دادههای شرکت تحلیل بازار Sensor Tower نیز از تغییر تدریجی مخاطبان ChatGPT حکایت دارد.
بر اساس برآوردهای این شرکت، سهم کاربران ۳۵ سال و بالاتر در سهماهه دوم سال به ۳۱ درصد رسیده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۶ درصد بود. در مقابل، سهم کاربران ۱۸ تا ۲۴ سال از ۳۴ درصد به ۲۹ درصد کاهش یافته است.
این اعداد به معنای کاهش تعداد کاربران جوان نیست. آنچه تغییر کرده، سرعت رشد گروههای سنی بالاتر است؛ روندی که نشان میدهد ChatGPT دیگر تنها مخاطبان جوان یا متخصصان فناوری را جذب نمیکند.
والدین بیش از گذشته به ChatGPT روی آوردهاند
همین تغییر را میتوان در میان والدین آمریکایی نیز مشاهده کرد.
برآوردهای Sensor Tower نشان میدهد در سهماهه دوم سال، نزدیک به یکچهارم والدینی که از تلفن هوشمند استفاده میکنند، دستکم یک بار از ChatGPT استفاده کردهاند. این رقم یک سال قبل حدود ۱۶ درصد بود و اکنون به ۲۴ درصد رسیده است.
رشد استفاده در این گروه نشان میدهد هوش مصنوعی آرامآرام از محیطهای کاری و آموزشی فراتر میرود و جای خود را در زندگی روزمره خانوادهها پیدا میکند.
ایمنی کودکان؛ چالشی که دیگر نمیتوان نادیده گرفت
گسترش استفاده خانوادگی از هوش مصنوعی، موضوع ایمنی کودکان و نوجوانان را نیز به یکی از مهمترین دغدغههای این صنعت تبدیل کرده است.
استیون بالکام، مدیرعامل Family Online Safety Institute (FOSI)، معتقد است محصولاتی که برای بزرگسالان طراحی شدهاند، نمیتوانند بدون تغییر در اختیار کودکان قرار بگیرند. به باور او، تجربه کاربری، نوع محتوا و سازوکارهای حفاظتی باید متناسب با سن کاربران طراحی شود.
او این رویکرد را «ایمنی از طریق بازطراحی» توصیف میکند؛ یعنی بهجای آنکه پس از عرضه محصول چند ابزار کنترلی به آن اضافه شود، از همان ابتدا ایمنی بخشی از معماری محصول باشد.
بالکام همچنین بر لزوم استفاده از کنترل محتوای دقیقتر، تجربه متناسب با سن، نظارت والدین و یادآوری مداوم این موضوع تأکید میکند که کاربر با یک سامانه هوش مصنوعی در تعامل است، نه یک انسان.
والدین از میزان واقعی استفاده فرزندان خود اطلاع دقیقی ندارند
همزمان با انتشار این خبر، مؤسسه FOSI نتایج پژوهشی را منتشر کرد که تصویری متفاوت از میزان استفاده کودکان از هوش مصنوعی ارائه میدهد.
این مطالعه که روی بیش از چهار هزار خانواده در آمریکا و استرالیا انجام شده، نشان میدهد ۲۷ درصد والدین گفتهاند فرزندشان در هفته گذشته از هوش مصنوعی مولد استفاده کرده است. در مقابل، ۳۸ درصد کودکان اعلام کردهاند که خودشان در همین بازه زمانی از این فناوری استفاده کردهاند.
این فاصله آماری نشان میدهد بسیاری از والدین هنوز تصویر دقیقی از میزان حضور هوش مصنوعی در زندگی روزمره فرزندانشان ندارند.
اوپنایآی چه اقداماتی برای افزایش ایمنی انجام داده است؟
اوپنایآی طی یک سال گذشته مجموعهای از قابلیتهای ایمنی را به ChatGPT افزوده است.
کنترل والدین برای حسابهای نوجوانان، ارجاع گفتوگوهای حساس به مدلهای استدلالی با توانایی بیشتر در تشخیص نشانههای بحران و قابلیت اختیاری Trusted Contact از مهمترین این اقدامات هستند.
Trusted Contact به کاربران اجازه میدهد فردی مورد اعتماد، مانند یکی از اعضای خانواده یا یک مراقب، را معرفی کنند تا در شرایط خاص و در صورت مشاهده نشانههای احتمالی خودآسیبی، امکان اطلاعرسانی فراهم شود.
این اقدامات در شرایطی صورت گرفته که اوپنایآی طی ماههای اخیر با چندین شکایت حقوقی از سوی خانوادهها روبهرو بوده است. در این پروندهها ادعا شده ChatGPT در آسیبهای واردشده به برخی نوجوانان، از جمله موارد مرتبط با خودکشی، نقش داشته است. این ادعاها همچنان در مرحله رسیدگی قضایی قرار دارند و به معنای اثبات مسئولیت حقوقی شرکت نیستند.
رقابت دستیارهای هوش مصنوعی وارد مرحله تازهای شده است
تغییر رویکرد اوپنایآی همزمان با رقابت فشرده میان شرکتهای فعال در حوزه دستیارهای هوش مصنوعی رخ میدهد.
طبق دادههای Sensor Tower، در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال، سهم کاربران ChatGPT، Claude و Gemini هر کدام ۴۰ درصد برآورد شده است. این سهم برای Microsoft Copilot به ۳۳ درصد میرسد.
در مقابل، Copilot کاربران مسنتری دارد. حدود ۲۰ درصد کاربران آن را افراد ۴۵ سال و بالاتر تشکیل میدهند؛ این نسبت برای Claude برابر ۱۴ درصد، برای Gemini معادل ۱۲ درصد و برای ChatGPT حدود ۱۱ درصد است.
با این حال، ChatGPT در جذب کاربران بالای ۴۵ سال از رقبا سریعتر رشد کرده است. سهم این گروه سنی طی یک سال سه واحد درصد افزایش یافته، در حالی که Copilot رشد دو واحد درصدی را تجربه کرده و Claude و Gemini با کاهش سهم روبهرو شدهاند.
در میان والدین آمریکایی نیز Gemini با سهم ۳۲ درصدی بیشترین نفوذ را دارد. پس از آن ChatGPT با ۲۴ درصد قرار گرفته و Claude و Copilot بهترتیب ۴ و ۲ درصد از این بازار را در اختیار دارند.
رقابت آینده فقط بر سر مدلهای قدرتمندتر نخواهد بود
به اعتقاد برخی تحلیلگران، استخدام مدیر محصول ویژه خانوادهها میتواند نشانه آغاز مرحله تازهای از رقابت در بازار هوش مصنوعی باشد؛ مرحلهای که در آن موفقیت تنها به توانایی مدلهای زبانی وابسته نیست.
اگر این پیشبینیها محقق شود، قابلیتهایی مانند حسابهای خانوادگی، ابزارهای اختصاصی والدین، امکانات ویژه کودکان، خدمات مراقبت از سالمندان و کنترلهای ایمنی پیشرفته به بخش مهمی از رقابت میان شرکتهای فعال در این حوزه تبدیل خواهند شد.
البته این موارد صرفاً تحلیل کارشناسان از مسیر احتمالی بازار است و اوپنایآی تاکنون برنامه رسمی برای عرضه قابلیتهایی مانند حساب خانوادگی، حافظه مشترک میان اعضای خانواده یا ابزارهای اختصاصی مراقبان اعلام نکرده است.
آنچه امروز بهطور قطعی میدانیم، استخدام مدیری با مأموریت توسعه تجربه کاربری خانوادههاست؛ اقدامی که نشان میدهد مرحله بعدی رقابت در صنعت هوش مصنوعی، بیش از هر زمان دیگری بر اعتماد، ایمنی و حضور این فناوری در متن زندگی روزمره متمرکز خواهد بود.
FAQ (برای اسکیما و افزایش CTR)
آیا OpenAI قصد دارد ChatGPT را برای خانوادهها توسعه دهد؟
بله. انتشار آگهی استخدام مدیر محصول ویژه خانوادهها نشان میدهد OpenAI توسعه قابلیتهای مرتبط با والدین، مراقبان و سالمندان را در دستور کار قرار داده است.
چرا OpenAI روی خانوادهها تمرکز کرده است؟
افزایش تعداد کاربران میانسال و والدین، همراه با نیاز به قابلیتهای ایمنی بیشتر، از مهمترین دلایل این تغییر راهبرد محسوب میشود.
آیا قابلیتهای خانوادگی ChatGPT معرفی شدهاند؟
خیر. تاکنون تنها استخدام مدیر محصول تأیید شده و قابلیتهایی مانند حساب خانوادگی یا حافظه مشترک هنوز بهصورت رسمی معرفی نشدهاند.
OpenAI تاکنون چه قابلیتهای ایمنی ارائه کرده است؟
از جمله مهمترین قابلیتها میتوان به کنترل والدین برای حسابهای نوجوانان، ارجاع گفتگوهای حساس به مدلهای استدلالی و ویژگی Trusted Contact اشاره کرد.
آیا ChatGPT میان والدین محبوبتر شده است؟
بر اساس برآوردهای Sensor Tower، سهم والدین آمریکایی استفادهکننده از ChatGPT از ۱۶ درصد به ۲۴ درصد طی یک سال افزایش یافته است.
تفاوت ChatGPT با Gemini و Claude در این گزارش چیست؟
گزارش نشان میدهد ChatGPT سریعتر از برخی رقبا در جذب کاربران بالای ۴۵ سال رشد کرده، اما Gemini همچنان بیشترین نفوذ را در میان والدین آمریکایی دارد.