دکتر مرتضی ذاکری: مروری بر فعالیتهای علمی ایشان
تحصیلات (کلیک کنید)
کارشناسی، دانشگاه اراک، مهندسی کامپیوتر (نرمافزار)، ۱۳۹۴
کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ایران، مهندسی کامپیوتر (نرمافزار)، ۱۳۹۷
دکتری تخصصی (Ph.D)، دانشگاه علم و صنعت ایران، مهندسی کامپیوتر (نرمافزار)، ۱۴۰۲
پسا دکترا، پژوهشگاه دانشهای بنیادی، علوم کامپیوتر، ۱۴۰۳
پیونددهنده هوش مصنوعی و آیندهی مهندسی نرمافزار
در دنیای پرشتاب فناوری امروز، ترکیب هوش مصنوعی با فرآیندهای توسعه نرمافزار دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. در این مسیر، دکتر مرتضی ذاکری، استادیار دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی امیرکبیر، یکی از پژوهشگران برجسته و فعال ایرانی است که تمرکز خود را بر توسعه و بومیسازی «مهندسی نرمافزار خودکار و هوشمند» قرار داده است.
ایشان که دانشآموختهی مقطع دکتری مهندسی کامپیوتر از دانشگاه علم و صنعت ایران هستند، بخش عمدهای از فعالیتهای علمی خود را به خودکارسازی فرآیندهای توسعه و بهرهگیری از یادگیری ماشین برای ارزیابی و بهبود سیستمهای نرمافزاری اختصاص دادهاند.
حوزههای تخصصی و محورهای پژوهشی
تمرکز اصلی دکتر ذاکری بر حل چالشهای پیچیده مهندسی نرمافزار به کمک روشهای هوشمند است. مهمترین محورهای پژوهشی ایشان عبارتند از:
- مهندسی نرمافزار تجربی و خودکار: توسعهی ابزارها و روشهایی نوین برای خودکارسازی چرخهی حیات نرمافزار.
- تضمین کیفیت و آزمون نرمافزار (Software Testing): تولید خودکار دادههای آزمون و پیشبینی و بهبود قابلیت آزمونپذیری کدها.
- تحلیل و بازآرایی کد (Refactoring): تحلیل بوهای کد (Code Smells)، تشخیص شباهتها، ردیابی نیازمندیها و ترمیم خودکار نرمافزار.
- کامپایلرها و ترنسپایلرها: بهکارگیری هوش مصنوعی در تحلیل و تبدیل برنامهها.
چشمانداز علمی و دستاوردها
ردپای آثار پژوهشی دکتر ذاکری در معتبرترین نشریات و مجامع علمی بینالمللی به چشم میخورد. آنچه ایشان را به یکی از چهرههای شاخص این حوزه در ایران تبدیل کرده است، نگاه کاربردی و عمیق به پیوند میان مهندسی نرمافزار، هوش مصنوعی و روشهای خودکارسازی است؛ رویکردی که آیندهی توسعهی نرمافزارها را سریعتر، کمخطاتر و هوشمندتر میسازد.
رسانه هوش مصنوعی سیمرغ مفتخر است که میزبان دیدگاهها و تجربیات ارزشمند ایشان در مسیر توسعهی فناوریهای هوشمند در ایران باشد.
چشمانداز سیمرغ: مصاحبه با دکتر مرتضی ذاکری
درود بر همه بازدیدکنندگان گرامی و همراهان وفادار رسانه رسمی هوش مصنوعی سیمرغ. من، سهراب اسکندری، به همراه همکارک خانم ثنا روضهای با افتخار و هیجان با یک قسمت دیگر از پادکست “چشمانداز سیمرغ” در خدمت شما هستیم. هدف ما در این برنامهها، ارائه بینشهای نوین درباره هوش مصنوعی، امنیت سایبری، و فناوریهای پیشرفته است.
مهمان ویژه این قسمت، جناب آقای دکتر مرتضی ذاکری، عضو هیئت علمی برجسته دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی امیرکبیر هستند. جناب آقای دکتر ذاکری، سلام و عرض ادب داریم. حضور شما در این مصاحبه برای تیم هوش مصنوعی سیمرغ افتخار بزرگی است. از شما بسیار سپاسگزارم که وقت ارزشمندتان را در اختیار ما قرار دادهاید. خیلی خوش آمدید.
در این گفتوگو، با تکیه بر تخصص و تجربیات ارزشمند ایشان، به بررسی نقش هوش مصنوعی در تحول مهندسی نرمافزار، آینده توسعه سیستمهای هوشمند، چالشهای تضمین کیفیت در عصر مدلهای یادگیری عمیق، و همچنین مسیر تبدیل پژوهشهای دانشگاهی به راهکارهای عملی و صنعتی خواهیم پرداخت.
رسانه تخصصی هوش مصنوعی
بخش اول: ورود و شناخت
۱. شما مسیر تحقیقاتیتون رو از آزمون نرمافزار شروع کردید و به هوش مصنوعی رسیدید. شاید تو نگاه اول این دو حوزه خیلی به هم ربط نداشته باشن. چطور این اتصال در کار شما شکل گرفت؟
۲. وقتی اسم «کیفیت نرمافزار» میاد، اکثر مردم فکر میکنن یعنی «باگ نداشتن». شما تو مقالاتتون از مفهوم «کد بودار یا بوی کد» صحبت میکنید. این دو چه فرقی داشته و نقطه تفاوت دقیقا کجاست؟
بخش دوم: هوش مصنوعی در خدمت نرمافزار
3. شما روی پیشبینی «تستپذیری نرمافزار» با هوش مصنوعی کار کردید. به زبان ساده، وقتی یه اپ بانکی یا پزشکی بدون تست کافی منتشر میشه، دقیقاً چه اتفاقی ممکنه برای کاربر رخ دهد؟
۴. در پژوهش شما با عنوان Format-aware Learn&Fuzz، هوش مصنوعی خودش دادههای تست تولید میکند. آیا به نقطهای میرسیم که نرمافزار بتواند کاملاً خودش را تست و اصلاح کند؟
۵. پژوهش شما در حوزه «بازیابی ردپذیری نیازمندیهای نرمافزار به کد منبع» نشون میده که هوش مصنوعی میتونه بفهمه کدوم خط کد، کدوم نیاز کاربر رو پوشش میده. این چه تحولی در توسعه نرمافزار ایجاد میکنه؟
بخش سوم: امنیت و اعتماد
۶. در پژوهش اخیرتون روی تشخیص بدافزار در فایلهای غیراجرایی، به «امتیاز اطمینان» اشاره کردید. چرا صرف تشخیص «مخرب بودن یا نبودن» کفایت نمی کند و این امتیاز چه اطلاعات اضافهای به ما میدهد؟
۷. یکی از موضوعات مهم پژوهش شما، حملات درب پشتی (backdoor) به سیستمهای هوش مصنوعی است. آیا ممکن است یک سیستم هوشمند ظاهراً درست کار کند، اما در شرایط خاص رفتار مخرب نشان دهد؟ این موضوع چقدر نگرانکننده است؟
بخش چهارم:AI در دنیای واقعی
۸. پروژه BiliBin شما با دوربین گوشی زردی نوزاد رو تشخیص میده. این نمونه خوبیه از AI که مستقیم جان نجات میده. الان این ابزار در چه مرحلهایه و چرا چنین راهحلهایی سخت به بیمارستانهای ما راه پیدا میکنن؟
۹. شما از هوش مصنوعی در طراحی شیشههای صنعتی و فولاد هم استفاده کردید. این نشون میده هوش مصنوعی فقط برای دنیای دیجیتال نیست. این ظرفیت چقدر در صنعت ایران دیده شده؟
بخش پنجم: آینده و مسیر دانشجویان
۱۰. شما همزمان روی آزمون نرمافزار، امنیت، پزشکی و مواد صنعتی با هوش مصنوعی کار کردید. این تنوع یه پیام داره: هوش مصنوعی یه ابزار عمومیه، نه یه تخصص جزیرهای. برای دانشجویی که میخواد وارد این حوزه بشه، این موضوع از کجا شروع میشه یا از کجا بایستی شروع کنه؟
۱۱. امروزه ابزارهایی مثل GitHub Copilot و ChatGPT کد مینویسن. آیا تخصص «مهندسی نرمافزار» داره منسوخ میشه، یا تازه داره جایگاه خودش را پیدا میکنه؟
بخش پایانی
۱۲. در اکثر پژوهشهای شما یه سرنخ مشترک هست: «چطور مطمئن بشیم که سیستمهای نرمافزاری قابل اعتمادن.» مستحضرید با گسترش AI در تصمیمگیریهای حیاتی؛ از پزشکی گرفته تا حقوق، این سوال از یه مسئله فنی تبدیل به یه مسئله اجتماعی شده. از نظر شما، ما به عنوان جامعه چقدر آماده ورود به این تحول هستیم؟
چشمانداز آینده
اگر بخواهید سه تحول کلیدی حوزهی هوش مصنوعی را در آیندهی نزدیک نام ببرید، کدامیک را مهمتر میدانید و علت اهمیت آنها از نگاه شما چیست؟
توصیهها برای دانشجویان و علاقهمندان
لطفا برای علاقهمندان به این حوزه یکی دو کتاب شاخص را به عنوان مرجع معرفی بفرمایید.
